شماره تماس: 021-66903810-11

احداث سردخانه محصولات کشاورزی

احداث سردخانه محصولات کشاورزی

محصولات مختلف کشاورزی از انواع میوه جات تا سبزیجات پس از برداشت از مزرعه یا باغ باید در شرایط مناسب و خاصی نگهداری شوند تا کیفیت آن ها تا زمان رسیدن به دست مصرف کننده نهایی حفظ شود. در همین راستا احداث سردخانه­ محصولات کشاورزی نقش بسیار مهمی در نگهداری مناسب این محصولات و کاهش اتلاف آن­ها در مراحل پس از برداشت ایفا می­کنند.

البته نگهداری در سردخانه به تنهایی نمی تواند ضامن حفظ کیفیت محصول باشد و سردخانه تنها بخشی از زنجیره سرد (cold chain) است که باید در کنار بخش های دیگر به کار گرفته شود. مراحل مختلف نگهداری محصولات کشاورزی از برداشت تا رسیدن به دست مصرف کننده نهایی به طور کلی عبارتند از:

  • برداشت
  • پیش سرمایش
  • حمل و نقل و بسته بندی
  • نگهداری در سردخانه
  • ارائه در بازار

محصولات باغی و کشاورزی از نظر زمان رسیدن محصول به دو دسته تقسیم می­گردند:

دسته اول محصولاتی هستند که در زمان «رسیدن فیزیولوژیکی» برداشت می­شوند. به زمانی که محصول بر روی گیاه مادر به طور کامل می­رسد و همه قسمت­ های آن اعم از میوه و دانه آن کامل می­شود زمان رسیدن فیزیولوژیکی می­گوییم. محصولاتی از این قبیل که معمولاً غلات و حبوبات هستند بعد از رسیدن فیزیولوژیکی قابل استفاده هستند و می­توانند وارد بازار هدف شوند.

اما برخی از محصولات باغی و کشاورزی را زودتر یا دیرتر از زمان رسیدن فیزیولوژیکی آن از زمین ­های زراعی و کشاورزی جمع­ آوری می­کنند. این محصولات اگر درست در زمان رسیدن فیزیولوژیکی وارد بازار شوند کیفیت لازم را ندارند و تقاضای بازار برای آن­ ها کمتر می­شود. این محصولات که اصطلاحاً در زمان «رسیدن تجاری» برداشت می­شوند دسته دوم محصولات کشاورزی را تشکیل می­دهند.

نقش سردخانه در نگهداری محصولات کشاورزی

سردخانه ها در زنجیره نگهداری از محصولات کشاورزی نقش ­های زیر را ایفا می­کنند:

  • فرآیند رسیدن و پیر شدن میوه ­ها را به تأخیر می ­اندازند.
  • از پیدایش و هجمه میکروارگانیسم ­ها جلوگیری می­کنند.
  • اتلافات کمی و کیفی محصولات را به حداقل می­رسانند.

 

شرایط سردخانه محصولات کشاورزی

محصولات غذایی عموماً فاسد شدنی هستند و مستعد گندیدگی یا آفت زدگی هستند؛ با این حال کنترل دما و رطوبت نسبی محیط نگهداری و پرهیز از آسیب فیزیکی به آن­ها می­تواند ماندگاری این محصولات خصوصاً میوه ­ها و سبزیجات تازه را به طور قابل توجهی افزایش دهد.

خرابی بیولوژیکی که می­تواند ناشی از تنفس گیاه، تولید اتیلن، آسیب فیزیکی، کمبود آب، ناهنجاری­ های فیزیولوژیک و تجزیه پاتولوژیک (pathological breakdown) باشد منجر به گندیدن، از دست رفتن ارزش غذایی و تغییر در رنگ، بافت و طعم محصولات کشاورزی می­گردد.

عوامل مؤثر بر نرخ خراب شدن (deterioration) محصولات کشاورزی عبارتند از دما، رطوبت نسبی، سرعت هوا، ترکیب هوا (غلظت اکسیژن، کربن دی اکسید و اتیلن) و بهداشت محیط نگهداری. یک سردخانه مناسب می­تواند عواملی از قبیل دما، رطوبت نسبی و سرعت هوا را تا حد معینی کنترل کند و از این طریق کیفیت، ماندگاری و ارزش محصول را افزایش دهد.

جدول زیر تأثیر دما بر سرعت خراب شدن محصولات تازه کشاورزی و ماندگاری (shelf life) آن­ ها را نشان می­دهد:

سرعت خراب شدن و ماندگاری نسبی محصولات تازه کشاورزی در دماهای مختلف

 

علاوه بر تأثیر بر نرخ فرآیندهای شیمیایی منجر به خراب شدن محصول، افزایش دما سرعت تبخیر را نیز افزایش داده و باعث می­شود میوه و سبزیجات زودتر پژمرده شوند. جدول زیر شرایط لازم برای نگهداری برخی از محصولات کشاورزی در سردخانه را نشان می­دهد. پیش از آن در صورتی که تمایل دارید تا اطلاعات بیشتری در مورد سردخانه خرما و شرایط نگهداری خرما در سردخانه داشته باشید، خواندن مقاله آن توصیه می شود.

 

شرایط لازم برای نگهداری محصولات کشاورزی در سردخانه

 

عامل مهم دیگری که ماندگاری محصولات کشاورزی را تحت تأثیر قرار می­دهد میزان رطوبت نسبی است. رطوبت نسبی بر سرعت از دست دادن رطوبت، گندیدن، ناهنجاری­ های فیزیولوژیک و یکنواختی رسیدن (ripening) محصولات اثر گذار است. برای بیشتر محصولات کشاورزی میزان رطوبت نسبی باید بالا و نزدیک حالت اشباع باشد. برای کسب اطلاعات بیشتر قیمت سردخانه میوه و شرایط نگهداری میوه در سردخانه را مطالعه کنید.

یکی دیگر از عواملی که بر عمر محصولات کشاورزی اثرگذار است غلظت گاز اتیلن است. در حالی که برخی از محصولات پس از برداشت اتیلن تولید می­کنند (مانند سیب، موز، هلو و گوجه) و این گاز باعث رسیدن بسیاری از میوه ­ها (مطالعه بیشتر: سردخانه سیب و روش نگهداری سیب در سردخانه) می­شود، برخی دیگر (مانند خیار، کاهو، هویج و سیب زمینی) به اتیلن حساس بوده و قرار گرفتن در معرض اتیلن موجب خرابی آن­ ها می­شود. البته غلظت بیش از حد اتیلن حتی برای دسته اول نیز مضر بوده و می­تواند منجر به فاسد شدن آن­ ها شود. بنابراین اگر امکان ذخیره­ سازی جداگانه محصولات فراهم نیست، مقتضیات نگهداری هر یک از جمله دما، رطوبت نسبی و تولید یا حساسیت به اتیلن باید مد نظر قرار گیرد.

مقاله مرتبط: سردخانه سیب زمینی و نحوه نگهداری سیب‌زمینی

علاوه بر عوامل فوق، بهداشت محیط سردخانه و نحوه چینش محصولات داخل سردخانه در جلوگیری از رشد پاتوژن­ ها (میکروب ­های بیماری­زا) بسیار مؤثر است. برخی از اقدامات بهداشتی لازم عبارتند از:

  • تمیز کردن کامل سردخانه در پایان هر فصل: باید دیوارها و کف سردخانه با مواد ضدعفونی کننده شسته شوند.
  • استفاده از دستگاه­ های تولیدکننده گاز اوزون برای جلوگیری از ایجاد قارچ و کپک
  • تهویه منظم و گردش هوا اطراف جعبه­ ها برای جلوگیری از زیاد شدن غلظت اتیلن و کربن­ دی ­اکسید و همچنین کاهش بو لازم است.
  • حفظ فاصله قفسه­ ها از دیوارها و سقف: باید نسبت به دیوارهای جانبی حدود 50 سانتی­متر و نسبت به سقف کمی بیشتر از این مقدار فاصله داشته باشند.

مطالعه بیشتر: سردخانه گوجه فرنگی و شرایط نگهداری گوجه‌ در سردخانه | سردخانه مرکبات و نگهداری مرکبات در سردخانه

انواع فناوری­ های سردخانه

سردخانه ­ها را بر اساس فناوری مورد استفاده برای سرمایش می­توان به سه دسته تقسیم کرد که در جدول زیر نشان داده شده­اند.

فناوری های مورد استفاده برای سرمایش سردخانه های محصولات کشاورزی

در بین سه فناوری ذکر شده، روش سرمایش غیرفعال یا تبخیری قدیمی ­ترین روش بوده و با استفاده از المان­ ها و طراحی معماری مناسب دمای پایین ­تری نسبت به محیط اطراف فراهم می­کند ولی تنها برای نگهداری کوتاه مدت برخی از محصولات مناسب است. روش جذبی نیز بیشتر در سردخانه­ های بزرگ مورد استفاده قرار می­گیرد. بنابراین پر کاربردترین روش برای احداث سردخانه­ ها، سرمایش مبتنی بر سیکل تبرید تراکمی بخار است.

 

انتخاب محل و تجهیزات برای احداث سردخانه محصولات کشاورزی

با توجه به مطالب ارائه شده، هنگام تصمیم­ گیری برای انتخاب محل و تجهیزات یک سردخانه محصولات کشاورزی باید عوامل مختلفی را در نظر گرفت:

·       محل سردخانه

باید به نحوی انتخاب شود که به راحتی قابل دسترسی بوده و به بازار و نقاط جمع­ آوری محصولات نزدیک باشد.

·       برق

از آن جا که در اکثر سردخانه­ ها از سیستم تبرید تراکمی استفاده می­شود و این سیستم ­ها مصرف برق نسبتاً بالایی دارند، باید تدابیر لازم برای تأمین برق مورد نیاز سردخانه اتخاذ شود.

·       فاضلاب و مدیریت پسماند

تجهیزات و امکانات لازم برای مدیریت پسماندهای سردخانه باید فراهم شوند.

·       آب

برای انجام اقدامات بهداشتی تأمین آب لازم است.

·       بازدهی اقتصادی

احداث و عملیاتی نگه داشتن سردخانه باید از نظر اقتصادی توجیه پذیر باشد.

علاوه بر این انتخاب فناوری یا فناوری­ های­ مورد استفاده در سردخانه باید بر اساس دمای محیط، شرایط سردخانه، قابلیت اطمینان مورد نظر برای سیستم و منابع در دسترس (شامل نیروی انسانی، سرمایه، برق، آب و …) انجام گیرد.

برای مثال انتخاب اواپراتور سردخانه با رجوع به کاتالوگ سازندگان اواپراتور و بر اساس شرایط آب و هوایی، نوع مبرد، توان برودتی و دمای اواپراتور انجام می­گیرد. دمای اواپراتور باید از دمای مطلوب سردخانه پایین ­تر باشد تا امکان انتقال حرارت از هوای داخل سردخانه به اواپراتور وجود داشته باشد.

لازم به ذکر است که هر چه میزان اختلاف دما بین اواپراتور و محیط داخل سردخانه بیشتر باشد میزان جذب رطوبت از اتاق نیز بیشتر خواهد بود. برای سردخانه میوه و سبزی، مقدار مناسب اختلاف دما 5-6 درجه سانتی گراد است. همچنین کمپرسور مناسب برای سیستم سرمایشی سردخانه از کاتالوگ تولیدکنندگان کمپرسور و بر اساس دبی و ظرفیت برودتی لازم، دمای اواپراتور، دمای کندانسور و نوع مبرد انتخاب می­شود.

 

5/5 - (2 امتیاز)

ارسال دیدگاه